Sulak Alan Ekosistemleri

Sulak Alan; Bataklıklar, turbalıklar, taşkın düzlükleri, nehirler, göller, tuzlalar, mangrovlar, deniz çayırı yatakları, mercanlar, gelgit anında altı metreden derin olmayan deniz kıyısı alanları gibi kıyı sulak alanlarının yanı sıra atık su arıtım havuzları ve barajlar gibi insan yapısı sulak alanlar, sulak alan tanımına dahil edilmektedir.[1]

Dünya üzerinde sulak alan ekosistemleri tahmini 1.280 milyon hektarlık alanı kaplar yani ABD yüzölçümünden %33, Brezilyadan %50 daha fazla alanı kaplar.[2]

Sulak alan sistemleri, Ramsar Sözleşmesi tarafından, sulak alanların coğrafik koşullarına ya da oluşum mekanizmasına göre de sınıflandırılmıştır.

1- Denizel ve Kıyısal Sulak Alanlar ( mercan kayalıkları, mangrovlar, deniz çayır yatakları, ve haliçler)

2- Karasal Sulak Alanlar (bataklık, turbalık, göller, nehirler ve yer altı su habitatları)

3- Yapay Sulak Alanlar (pirinç tarlaları, barajlar, su rezervuarları ve balık gölleri) olmak üzere üç ana başlık altında toplam 42 sulak alan tipi tanımlanmaktadır. [3]

 

IUCN (uluslararası doğayı koruma birliği)’e göre yalnızca tatlı su habitatlarından; balıklar, yumuşakçalar, sürüngenler, böcekler, bitkiler ve memeli türlerinin bulunduğu tahmini 126.000 tür canlı tanımlanmıştır. [4]

 

Ramsar Sözleşmesine göre Sulak alanlar; “alçak gelgitte derinliği altı metreyi aşmayan, deniz suyu alanlarını da kapsamak üzere, doğal ya da yapay, sürekli ya da geçici, durgun ya da akar, tatlı, acı ya da tuzlu bütün sular ile bataklık, sazlık, ıslak çayırlar ve turbalıklarˮ olarak tanımlanmaktadır.

Ramsar Sözleşmesi;  sulak alanların korunması ve sürdürülebilir kullanımını sağlamayı amaçlayan uluslararası bir sözleşmedir. Sözleşme adını 2 Şubat 1971 tarihinde İran'da imzalandığı şehir olan Ramsar şehrinden almaktadır.[5]

Türkiye 1994 yılında Sözleşmeye taraf olarak sulak alanların korunması için çalışmalara başlamıştır. Ramsar Sözleşmesi kriterlerine göre ülkemizde 135 adet “Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alan” belirlenmiştir. Bu alanların çoğu barındırdığı su kuşları ve balık türleri açısından uluslararası öneme sahiptir.

Ramsar alanlarımız ve ilan edildikleri tarihler şöyledir;

1. Göksu Deltası (Mersin, 28. 05. 1994 )

2. Manyas Gölü (Balıkesir, 28. 05. 1994 )

3. Burdur Gölü (Burdur, 28. 05. 1994 )

4. Seyfe Gölü (Kırşehir, 28. 05. 1994 )

5. Sultan Sazlığı (Kayseri, 28. 05. 1994 )

6. Uluabat Gölü (Bursa, 15. 04. 1998 )

7. Gediz Deltası (İzmir, 15. 04. 1998 )

8. Kızılırmak Deltası (Samsun, 15. 04. 1998 )

9. Akyatan Lagünü (Adana, 15. 04. 1998 )

10. Yumurtalık Lagünü (Adana, 09. 02. 2005 )

11. Meke Maarı (Konya, 09. 02. 2005 )

12. Kızören Obruğu (Konya, 09. 02. 2005 )

13. Kuyucuk Gölü (Kars, 20. 06. 2009 )

14. Nemrut Kalderası (Bitlis, 31. 01. 2013 ) [6]

 

Sulak alanlar, pek çok kuş türünün yanı sıra, çok sayıda tatlı ve tuzlu su balığının da yaşam döngüsünde önemli bir yer tutmaktadır. Birçok kuş türü, hem göçleri sırasında dinlenme ve barınma yeri olarak hem de yırtıcılardan korunmak için sulak alanlardan faydalanmaktadır. Çoğu sulak alan balıklar için yumurtlama, barınma ve avlanmadan korunma ortamı olarak hizmet etmektedir. Hem karada hem suda yaşayabilen hayvan türleri için üreme ortamı olarak kullandıkları sulak alanlar, birçok memeli ve nesli azalmış ve tehlikede olan canlı türlerini barındıran ekosistemlerdir.[7]

Sulak alanların sağlıklı oluşunun en önemli göstergelerinden biri de kış ortası yapılan su kuşu sayımlarıdır kısaca KOSK denir. KOSK sayımlarının hem küresel, hem de bölgesel ve yerel su kuş popülasyonlarının izlenmesi ve sonucunda su kuşu türlerinin ve sulak alanların korunmasında çok önemli araçlardır. Bu kapsamda doğal alanların izlenmesi, bu alanların durumu ve barındırdıkları biyoçeşitlilik durumu hakkında bize fikir verecek temel yöntemlerden birisidir. Kuşlar besin zincirinin önemli halkalarını oluşturdukları için, sıklıkla ekosistemin sağlık ve işlerliğinin belirlenmesinde biyolojik gösterge olarak kullanılmaktadır. Alana dönemsel olarak gelen kuşlar, kış ortasında yapılan sayımlar ile belirlenir. Her yıl bu sayılara göre sulak alanın durumu ortaya koyulmaya çalışılır.

Aynı zamanda Uluslararası Sulak alanları Koruma Kurumu (Wetlands International) tarafından organize edilen küresel bir sayım organizasyonu olan Kış Ortası Su Kuşu Sayımları ile elde edilen veriler tür koruma çalışmalarına, korunan alanlarının ilan edilmesine ve dünyadaki kuş popülasyonlarının izlenmesine rehberlik eder.

Bir alandaki her yıl aynı noktalarda yapılan sayımlar sonucunda bir türün sayısının azalması veya çoğalması o türün yaşam alanlarındaki değişim hakkında önemli ipuçları verir.[8]

 

[1] Meriç, T. ve Çağırankaya, S., 2013. Sulak Alanlar. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Ankara, 160pp. url: http://www.turkiyesulakalanlari.com/wp-content/uploads/sulak-alanlar-kitab%C4%B1-bask%C4%B1-onay%C4%B1-i%C3%A7in.pdf Son erişim Tarihi: 1-9-2015

[2] Millennium Ecosystem Assessment, 2005. Ecosystems and Human Well-being: Synthesis.

Island Press, Washington, DC., 155pp.  url: http://www.millenniumassessment.org/documents/document.356.aspx.pdf Son erişim Tarihi: 1-9-2015

[3] Meriç, T. a.g.y & Millennium Ecosystem Assessment a.g.y.

[4] World Wetlands Day - celebrating wetland biodiversity, IUCN http://www.iucn.org/iyb/?4662/World-Wetlands-Day Son erişim Tarihi: 1-9-2015

[5]  Wikipedia katılımcıları, 2014. Ramsar Sözleşmesi. Vikipedi, Özgür Ansiklopedi. Erişim tarihi 1-9-2015 url://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ramsar_S%C3%B6zle%C5%9Fmesi&oldid=14091241.

[6] Meriç, T. a.g.y

[7] Korkanç, Y.S., 2004. Sulak Alanların Havza Sistemi İçindeki Yeri, ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi , 2004 6(6). url: http://bof.bartin.edu.tr/journal/1302-0056/2002-03-04/2004/Cilt6/Sayi6/117-126.pdf

[8] Yavuz E. K., İsfendiyaroğlu S., 2012. Türkiye Kış Ortası Su Sayımları, url:http://www.dogadernegi.org/userfiles/kosks_rapor_2012.pdf