Değişen İklimler ve Su

Son 30 yılda Türkiye’nin önemli su ve tarım rezervleri olan su havzalarına düşen yağış miktarı yaklaşık %25 oranında azalmıştır[1]. Havzalardaki su potansiyeli ve iklim değişikliği arasındaki ilişkiyi ortaya koymaya yönelik yapılan çalışmalar 2050 yılına kadar Akdeniz Bölgesi Havzaları’nda %37, Konya Havzası’nda %70, Fırat-Dicle Havzası’nda %10’lara varan su miktarı azalmaları öngörmektedir[2].

  • Fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma, arazi kullanımı değişiklikleri, çimento üretimi ve sanayi süreçleri ile atmosfere salınan sera gazlarının atmosferdeki birikimleri, sanayi devriminden beri hızla artıyor. Bu ise, doğal sera etkisini kuvvetlendirerek, şehirleşmenin de katkısı ile dünyanın yüzey sıcaklıklarının artmasına neden oluyor. Küresel yüzey sıcaklıklarında 19. yüzyılın sonlarında başlayan ısınma, 1980’li yıllardan sonra daha da belirginleşti, küresel ortalama kara ve okyanus yüzey sıcaklığı verileri, 1880-2012 döneminde 0,85°C’lik bir doğrusal ısınma eğilimi gösterdi[3] .
  • Bu ısınmaya paralel olarak birçok ekstrem (aşırı) hava ve iklim olaylarında 1950’den bu yana artış olduğu gözlendi. Küresel ölçekte soğuk gün ve gecelerin sayıları azalırken, sıcak gün ve gecelerin sayısı arttı. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Avrupa, Asya ve Avustralya’nın geniş bölgelerinde sıcak hava dalgalarının sıklığı arttı[4]. Öyle ki son hemen her yıl bir önceki yıla göre daha sıcak olmak üzere, sıcaklık rekorları kırdı [5]
  • Su döngüsünün önemli sistemlerinden birisinin atmosferik sistemler olması nedeniyle iklim değişikliğinin etkilerini en güçlü şekilde göstereceği alanlardan biri sudur (Bknz: Bölüm 1). İklim değişikliği sebebi ile su varlığı ve kalitesi toplumsal ve çevresel açıdan en önemli baskı unsuru olacaktır[6].
  • İklim değişikliğinin etkileri en şiddetli şekilde, su dağılımındaki değişiklikler ile suyun mevsimsel ve yıllık değişimlerinde hissedilecektir. Havzaların yağış, buharlaşma ve akış gibi hidrolojik süreçleri üzerinde, hem alan hem de zaman ölçeğinde önemli değişimlere yol açacağı açıktır. Bu değişimler yalnızca mevcut uzun dönem ortalamalarıyla sınırlı kalmayıp, ekstrem olayların sıklık, büyüklük ve alansal dağılımlarında da görülecektir. Küresel ısınma konusunda yapılan çalımsalar, iklim değişikliğinin su kaynaklarını kısıtlayıcı bir rol oynayacağını göstermektedir[7]
  • Genel olarak, iklim değişikliğinin su kaynakları üzerinde yaratacağı önemli etkiler havzaların bulunduğu bölgelere bağlı olarak; yüzeysel su potansiyellerinde azalma ya da artış, yeraltı akiferlerinin beslenmelerinde dolayısıyla boşalımlarında değişim, ekstrem akımların (taşkınlar ve kuraklık) sıklıklarında, görülme mevsimlerinde ve büyüklüklerinde değişim, değişen yağış rejimi, bitki örtüsü ve arazi kullanımlarının neden olduğu erozyon sorunları, kar suları ile beslenen akarsuların akış rejimlerinde farklılaşma olarak özetlenebilir7.
  • İklim değişikliği nedeniyle su kaynaklarındaki azalma tarımsal üretimde olumsuz etki yapacaktır. Kurak ve yarı kurak alanların genişlemesine ek olarak yıllık ortalama sıcaklığın artması çölleşme, tuzlanma ve erozyonu arttıracaktır7.
  • Mevsimlik kar ve kar örtüsünün kapladığı alan azalacak, karla örtülü dönem kısalacaktır. Kar erimesinden kaynaklanan akış zamanı ve hacmindeki değişiklik su kaynakları, tarım, ulaştırma ve enerji sektörlerini olumsuz etkileyecektir7.
  • Su ile ilgili hassaslıklar gıda, sağlık ve enerji gibi çoklu ve karşılıklı ilişkilerde kendini göstermektedir. Birçok ülke için (özellikle gelişmekte olan ülkeler) su kaynaklarının durumu ve yönetimi hâlihazırda karmaşık dinamiklerin ve problemlerin ana sebeplerinden birisidir. İklim değişikliği bu durumun hassaslığını daha da artırmaktadır[8].
  • İklim değişikliğine yönelik çalışmaların suya odaklı olması hayatidir. Su kaynaklarının yönetimi öncelikli bir konu olmakla birlikte hassaslıkların azaltılması ve iklim değişikliğine uyum önemlidir.

 

 

[1] WWF. 2014. Türkiye’nin Su Riskleri Raporu. İstanbul. Url: http://awsassets.wwftr.panda.org/downloads/turkiyenin_su_riskleri__raporu_web.pdf. Son Erişim: 08.07.2015

[2] Şen. Ö. 2013. Türkiye’de İklim Değişikliğinin Bütünsel Resmi. III. Türkiye İklim Değişikliği Kongresi. İstanbul. Url: http://ipc.sabanciuniv.edu/wp-content/uploads/2012/11/Tikdek_2013_bildiri_OLS.pdf Son Erişim: 08.07.2015

[3] http://ipc.sabanciuniv.edu/wp-content/uploads/2014/01/13672_IPCCRapor.web_.02.01.14.pdf

[4] İPC, a.g.y

[5] http://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/idcs.pdf)

[6] http://ipcc.ch/pdf/technical-papers/climate-change-water-en.pdf

[7] IPCC; a.g.y

[8] Muluk, Ç.B., Kurt, B., Turak, A., Türker, A., Çalışkan M.A., Balkız, Ö., Gümrükçü, S., Sarıgül, G., Zeydanlı, U. 2013. Türkiye’de Suyun Durumu ve Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar: Çevresel Perspektif. İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği - Doğa Koruma Merkezi.